Symposium Verandering in de zorg, kantelt u al?

26 september 2016

Hinda Stegeman blikt terug op de inspirerende inleidingen van Jan Rotmans en Machteld Huber. Over transitie en positieve gezondheid.

Op 13 september organiseerden RGF Groot IJsselland, RGF Het Noorden, ROS Friesland en Progez een symposium voor eerstelijnszorgaanbieders en gemeenten in de noordelijke regio’s in De Tamboer in Hoogeveen. Het kantelende zorgstelsel stond centraal.

Hinda Stegeman, adviseur ELANN/ROS, was erbij. Zij doet verslag van de lezingen van Jan Rotmans en Machteld Huber.

Nederland in transitie

Jan Rotmans, hoogleraar transitiekunde, nam de deelnemers mee in zijn visie op de samenleving en het tijdperk van verandering. Volgens Rotmans kampen we momenteel met crises op meerdere gebieden: op economisch, ecologisch, financieel en institutioneel gebied. Daardoor leven we in een tijdperk van verandering en transitie. De vorige transitieperiode was de industriële revolutie. Onze huidige manier van werken en organiseren is vanuit die periode ontwikkeld en wordt gekenmerkt door “structuur denken”, waarvan doelmatigheid, efficiency, controle en beheer, rendement, top-down en bureaucratisch georganiseerd werken kenmerken zijn. Rotmans betoogde dat we naar een meer mensgerichte maatschappij moeten veranderen, waarin waarden als aandacht en tijd, vertrouwen, ruimte, kwaliteit en keuzevrijheid centraal staan. Volgens Rotmans zullen we ons meer van onderaf, snel en pragmatisch in ons eigen netwerk gaan organiseren. Inzoomend op de zorg gaf hij aan dat zorgbedrijven te log zijn en teveel gericht op beheersbaarheid. Dat zal gaan veranderen naar meer mensgerichte coöperaties.

Rotmans zette een breed beeld van verandering neer. Hij inspireert en zet aan tot denken en reflectie, mogelijk zelfs tot de eerste stappen op een eigen zoektocht. Een zoektocht waar lef en durf voor nodig is, want er is geen eenduidige weg.

Positieve gezondheid

Dr. Machteld Huber, artsonderzoeker, Institute for Positive Health, schetste haar zoektocht naar wat gezondheid nu precies is. De huidige definitie van de WHO is statisch en komt uit een tijd waarin gezondheid en ziekte werden beheerst door infectieziekten. In de huidige tijd spelen chronische ziekten een grote rol en zal je met de huidige definitie van gezondheid nooit uitbehandeld zijn.

Huber schetste in haar presentatie een mooi en inspirerend beeld van haar onderzoek naar gezondheid. In  verschillende stappen (eerst met onderzoekers uit de hele wereld, daarna met onder andere patiënten, zorgverleners, zorgverzekeraars en beleidsmakers) kwam ze tot een nieuwe definitie, die ze positieve gezondheid heeft genoemd. Positieve gezondheid is een dynamisch begrip waarbij aanpassingsvermogen en het voeren van eigen regie op  gebeurtenissen in je leven centraal staan. De definitie steunt op zes pijlers: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, sociaal maatschappelijk functioneren en dagelijks functioneren. Met deze pijlers, gevat in een scoringsinstrument, kan iedereen zijn gezondheid waarderen én aangeven op welk vlak het verbetering behoeft.

Het concept positieve gezondheid is een aansprekend concept, dat steeds meer uitwerking krijgt. De onderzoeksgroep onderzoekt nu hoe het concept in de praktijk gebruikt kan worden en waar het voor patiënten én behandelaars een bijdrage kan leveren.

Na de lezingen was er gelegenheid tot het stellen van vragen. Duidelijk werd dat iedereen aan het denken was gezet, maar dat het lastig was om direct tot concretisering te komen. Het op de individuele mens gerichte model van positieve gezondheid past goed in de transitie naar het nieuwe mensgerichte tijdperk zoals aangegeven door Jan Rotmans. De zoektocht en onderzoeken van Machteld Huber benadrukken dat het ontwikkelen van nieuwe concepten tijd vergt, maar ook veel positiefs oplevert.