Ondervoeding bij ouderen

25 september 2017

Bij de signalering en behandeling van ondervoeding bij ouderen door de eerste lijn is een belangrijke rol weggelegd voor de diëtist. Dit stond centraal bij een bijeenkomst van het signalerings/geriarisch netwerk in Marum.

Als gevolg van de vergrijzing en wijzigingen in het landelijk beleid blijven ouderen steeds langer thuis wonen. Dat vraagt om een andere, meer pro-actieve benadering in de eerste lijn, waarbij samenhang van de zorg tussen de verschillende partijen, het geriatrisch netwerk, steeds belangrijker wordt. Bij het behoud van de lichamelijke en geestelijke gezondheid van kwetsbare ouderen kan de diëtist een rol spelen.

Annemieke van Kessel en Janneke Kramer (beiden van Diëtistenpraktijk Janneke Kramer) hebben in het signaleringsnetwerk/geriatrisch netwerk van Marum een thema-avond verzorgd over ondervoeding bij kwetsbare ouderen. Voor de deelnemers van het netwerk (o.a. huisartsen, praktijkondersteuners, wijkverpleging, ouderenadviseur, welzijnsorganisatie, gemeente, Team 290, fysiotherapie) was het een inspirerende avond. De diëtisten hebben een rol in het signaleren en behandelen van ondervoeding bij ouderen.  Op de avond zelf werd er uitleg gegeven over hoe je ondervoeding kan ontdekken en hoe je als bijvoorbeeld wijkverpleegkundige of praktijkondersteuner kunt ‘meten en weten’ of de kwetsbare oudere daadwerkelijk ondervoed is. Dit was voor de aanwezigen van deze avond een goede toevoeging op hun al aanwezige kennis.

De volgende informatie geeft een beeld over hoe de diëtiste in het netwerk rondom de (kwetsbare) oudere kan acteren. Voor meer details klikt u hier.

Ondervoeding bij ouderen

Ondervoeding bij ouderen wordt vaak niet of te laat gesignaleerd. De gevolgen kunnen groot zijn: Genoemd worden onder meer vertraagd herstel en verminderde afweer, algehele fysieke en psychische achteruitgang, hogere mortaliteit, afname kwaliteit van leven en een verhoogd valrisico. Een vroegtijdige screening op (het risico van) ondervoeding is van groot belang.

Screening

Een gevalideerd en veelgebruikt screeningsinstrument om (het risico op) ondervoeding bij ouderen vast te stellen is de SNAQ (Short Nutritional Assessment Questionnaire) 65+.
De implementatie van de SNAQ kan verschillen. De SNAQ zou bijvoorbeeld kunnen worden gekoppeld aan de griepprik voor patiënten ouder dan 75 jaar. Ook zou de SNAQ als standaard meetinstrument kunnen worden opgenomen in het “geriatrische netwerk” van de huisartsenpraktijken, die extra zorg leveren aan kwetsbare ouderen.

Behandeling

De behandeling van ondervoeding is maatwerk. De expertise van de diëtist bij (risico op) ondervoeding is in het geriatrische netwerk een waardevolle toevoeging. Bij behandeling van ondervoeding gaat de diëtiste  eerst  de voedingstoestand van de cliënt beoordelen. Dit wordt gedaan door het berekenen van de voedingsanamnese, deze wordt vergeleken met de persoonlijke voedingsbehoefte. Wanneer een cliënt ondervoed is wordt een energie- en eiwit verrijkt dieet geadviseerd. De diëtist geeft altijd een persoonlijk advies. Wat voor de een goed werkt, hoeft bij een ander niet zo uit te pakken.

Samenwerking in het geriatrisch netwerk

Voor toename en herstel van spiermassa is het onmisbaar om, naast het verhogen van de energie- en eiwitinname in de voeding, meer te bewegen. Bij een optimale behandeling van ondervoeding gecombineerd met de wens van de patiënt om bijvoorbeeld weer zelfstandig de boodschappen te kunnen doen, kunnen de diëtist en fysiotherapeut in het geriatrische netwerk door de korte lijnen goed samenwerken.

Op de avond van deze bijeenkomst was ELANN/ROS ook aanwezig. Zij ondersteunt de huisartsenpraktijken bij de opzet van het geriatrisch netwerk. Zij kon een impressie opdoen over de samenwerkingen tussen de diverse disciplines in het bestaande geriatrische netwerk en over hoe deze disciplines elkaar kunnen versterken in hun zorg richting de kwetsbare oudere. 

De bijeenkomst gaf blijk van motivatie van alle aanwezige disciplines om te leren van elkaar en zo een nog betere zorg te kunnen bieden aan de kwetsbare oudere. Dit natuurlijk naar aanleiding van een duidelijk en enthousiasmerend verhaal van de diëtisten. Op deze manier maakt dit netwerk het mogelijk dat deze veelal kwetsbare ouderen langer veilig thuis kunnen blijven wonen. 

Een mooi voorbeeld in de regio als we kijken naar hoe een huisartsenpraktijk zijn geriatrische netwerk kan optimaliseren.